लेख रचना

श्रीराम ज्ञवाली ,बुटवल रूपन्देहीको बुटवल राजमार्ग चौराह बस बिसाैने नजिकै राजमार्गको छेउमा ढुंगा कुंदिरहेका एकजना कालीगढ देखिए। उमेरले ६० वर्षका उनी ढुङ्गा कुंदेर सिलौटा ,जांतो ,ओखल जस्ता उपभोग्य सामग्री बनाउँदै थिए। आफ्नो नाम राजेन्द्र प्रसाद पत्थरकट्टा बताउने हुने तराईबासी रहेछन् । हाल उनी पाल्पाको तिनाउ गाउँपालिका झुम्सामा राजेन्द्र सिलौटाे सेन्टर नामक पसल राखी उक्त पेशा गर्दा रहे रहेछन्। उक्त स्थानमा व्यवसाय राम्रोसँग नचलेका कारण बिक्री हुन्छ भन्ने मनसायले बुटवलको राजमार्गमा बसेर बिक्री गर्दै रहेछन् । हतौडा र फलामको किला लिएर ढुङ्गा कुद्दै गरेका उनीसामाग्री तयार गर्ने र बिक्री पनि गर्ने उद्देश्यले बसेका रहेछन् । आफू ,श्रीमती ,छोरा -बुहारीहरु र नातिनातिनाको १० जनाको परिवार रहेका उनी आफ्ना पुर्खाहरुले गर्दै आएको उक्त पेशा व्यवसाय जान्ने बुझ्ने भएदेखि उनी सिकेको हुनाले र परिवा...

श्रीराम ज्ञवाली, बुटवल स्वास्थ्यका हिसाबले महलाई राम्रो मानिन्छ। त्यसैले क्रमश मौरीपालक बढ्दै गएका छन्। मह उत्पादन पनि बढ्दै गएको छ। लुम्बिनी प्रदेशमा पनि महको उत्पादन बढेको छ। तथापि मूल्य, गुणस्तर ,अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा ,महको महत्वको बारेमा जानकारीको कमीजस्ता कारण अर्गानिक मह बिक्री हुन सकेको छैन। अहिले मह अन्य देशमा निर्यात नभएको साथै उत्पादक बढ्दै गएको र महको महत्वको बारेमा जानकारी कम भएका कारणले अर्गानिक मह उत्पादन अनुसार बिक्री हुन नसकेको हो। नेपालको हावापानी अनुसार ५ प्रजातिका मौरी पालन गर्न सकिन्छ। विशेषगरी लुम्बिनी प्रदेश अन्तर्गतका जिल्लाहरुमा पहाडी जिल्लाहरुमा पुरानो प्रविधिबाट पालन गरिने सेराना जातको मौरी पालन गरिएको छ भने तराई लगायतका जिल्लाहरूमा मेलिफेरा प्रजातिको मौरी पालन गरिएको छ। मेलिफेरालाई उन्नत जातको मौरी मानिन्छ।लुम्बिनी प्रदेशमा मुख्यत यी २ जाति मौरीको पालन...

विश्वको इतिहासमा जुन देशहरू समृद्ध छन् ती देशहरूमा अधिकांश जनता उत्पादनसँग जोडिएका छन् , कृषि ,उद्योग, कलकारखाना ,विज्ञान प्रविधि आदिमा व्यस्त भएर नै ती देशहरु अगाडि बढेका हुन्। ती मुलुकहरुले आफ्नो देशमा कुन उद्यम उपयुक्त छ भनी सतहि रूपबाट अनुसन्धान गरी सोही अनुसारको शिक्षा प्रणाली लागू गरी आत्मनिर्भर हुँदै विदेशमा निर्यात गरी क्रमश समृद्ध बन्दै गएका हुन्। कुनै देशमा खनिज पदार्थ, कुनैमा पेट्रोलियम पदार्थ ,कुनैमा कृषि व्यवसाय, कुनैमा पर्यटन व्यवसाय ,कच्चापदार्थ स्वदेशमा उपलब्ध रहेका कलकारखानाको विस्तार ,कुनै देशले जलस्रोतको उपयोग जस्ता प्रक्रियाबाट ती देशहरू समृद्ध बनेका छन्। जस्तो चीन अमेरिका युरोपियन देशहरू र अन्य विकसित मुलुकहरू उत्पादनसँग जोडिएर मात्र समृद्ध बनेका छन्। हाम्रो देशमा प्रशस्त जलस्रोत, पर्यटन ,कृषि र खनिज पदार्थ उत्खनन जस्ता प्रशस्त सम्भावनाहरू छन्। तर सोही प्रकृति...

श्रीराम ज्ञवाली राज्य सञ्चालनका अङ्गहरू कार्यपालिका ,न्यायपालिका ,वव्यवस्थापिका पछिको चौथो अङ्ग संचार जगत हो। समाजलाई सही दिशा निर्देश गर्नको लागि पत्रकारिताको अहम भूमिका हुन्छ। समाजलाई निष्पक्ष समाचार र सही दिशा निर्देश गर्ने खालका समाचार विचारहरू सम्प्रेषण गर्नु पत्रकारिताको धर्म हो। समाजका स-साना देखि लिएर राष्ट्र एवं विश्वका ऐतिहासिक चरणहरूमा मिडियाको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। यसको महत्वलाई कम हुन नदिन पत्रकारिताका नीति नियम पालना गर्नु अति आवश्यक हुन्छ। पत्रकारिताको महत्व दर्शाउने पत्रकार जिम्मेवार हुनु आवश्यक हुन्छ। पत्रकारिताको छाता संस्था पत्रकार महासंघको हुन गइरहेको निर्वाचनमा सही अनुरूप पत्रकारिता जगतलाई थप उचाइमा पुर्‍याउने पत्रकारलाई विजयी बनाउनुपर्छ। समाजको महत्वपूर्ण अङ्ग पत्रकारितामा आबद्ध पत्रकारहरुले समाजलाई सही समाचार सम्प्रेषण गर्नुपर्छ। पत्रकारमा कुनै आग्र...

श्रीराम ज्ञवाली पूर्वपश्चिम राजमार्ग अन्तर्गत पर्ने बुटवल-गाेरुसिङ्गे २ लेन सडक ४ लेन निर्माण विस्तारका लागि ठेक्का सम्झौता भइसकेको छ। बुटवल-गोरुसिङ्गे सम्मको करिब ५० किलोमिटर सडक साङसिङ चाइना कम्पनी र आशिष निर्माण सेवाले १३ अर्ब ५० करोडमा सम्झौता गरि कार्तिक ४ गतेदेखि निर्माणको काम सुरु गरिसकेको छ। एसियाली विकास बैंकको सहयोगमा बहुवर्षीय योजना अन्तर्गत ३ वर्षमा हस्तान्तरण गर्ने गरी सम्झौता भएको छ। उक्त सडक सहरी क्षेत्रमा ५०मिटर र जङ्गल क्षेत्रमा २४ मिटरकाे हुनेछ।पूर्वपश्चिम राजमार्ग अन्तर्गतको उक्त खण्ड करिब ६२ वर्षपछि स्तर उन्नति हुने भएको छ। सडक स्तराेन्नति हुने भएपछि नागरिकमा खुसी छाएको छ। साथै यसै राजमार्गको बुटवल- नारायणगढ सडक ४ ले निर्माणमा भइरहेको ढिलासुस्ती र अव्यवस्थित हुँदा नागरिकले पीडा भोग्नुपरेको छ। यही पीडाका कारण उक्त बुटवल -गोरुसिङ्गे -चन्द्रौटा ४ लेन स...

टिकाराम न्याैपाने हामी सानै थियौँ। गाउँका प्रायजसो मानिसहरू गाउँमै बस्दथे। आम्दानीको स्रोतको रूपमा गाईभैँसी पाल्ने, खेती किसानी गर्ने र केही व्यक्तिहरू रोजगारीको सिलसिलामा भारत जाने त कसैले व्यापार गर्ने चलन थियो। समयको परिवर्तनसँगै केही परिवारका मानिसहरू समथर घरबारी, मिलेका घरगोठ र बिहान साँझ दुई छाक खानलाई अभाव नहुने अवस्थामा पनि आफ्नो जायजेथा बिक्री गरेर तराईका विभिन्न ठाउँहरू जस्तै नौकट्टी, नयाँमिल, मणिग्राम, मुर्गिया सैनामैना र पश्चिममा बर्दियासम्म बसाइँसराइँको सुरुवात भयो। त्यतिखेर आर्थिक हिसाबले सम्पन्न मानिसहरू गाउँ छोडेर तराईमा बसाइँ सर्नु खासै राम्रो मानिँदैन थियो। त्यसैले गाउँ छोडेर तराई झरेकाहरूलाई बौलायो सम्म भन्दथे। समयको परिवर्तनसँगै तराई अथवा मधेस झर्ने क्रम बढ्दै गयो। आज गाउँहरू बस्तीविहीन भइसकेका छन्। हिजो गाउँको जग्गाजमिन बेचबिखन गरेर तराई झरेकाहरूलाई बहुलाय...

श्रीराम ज्ञवाली मानव सभ्यताको सुरुवात र अहिले एक्काइसौँ शताब्दीमा रहेर हामी जीवनयापन गरिरहँदा विकासक्रम के कसरी भइरहेको छ ?भन्ने कुरालाई गहन रुपमा लिन आवश्यक छ। मानव सभ्यताको सुरुवाती दिनहरूमा नितान्त गास(खाना) मात्र प्राथमिकता थियो क्रमश लत्ता कपडा (कपास)को आवश्यकता पर्यो ,त्यसैगरी घरबासको आवश्यकता र उपयोग सुरु भयो। यसरी तत्कालीन समयमा गास,वास र कपास आवश्यक रहेको मानव कर्मश स्वास्थ्य शिक्षासँगै अहिले विज्ञान र प्रविधिको युगमा छ। यी सबै मानिसलाई आवश्यकताका आधारमा सिर्जना गरिएका चिजहरू हुन्। र यी भौतिक आवश्यकता पूर्ति गरी जीवनयापन गरिरहँदा हामी समाज सामाजिक चेतना ,मानवीयता जस्ता नैतिक विकासलाई कत्तिको समानान्तर विकास गरिरहेका छौं त? सामाजिक प्राणीले भौतिक सुविधाबाट मात्रै सहज जीवनयापन गर्न सकिन्छ त? यो विषयमा गम्भीर हुनु आवश्यक छ। भौतिक सुख सुविधा भौतिक रुपमै रहन्छ भने आध्यात्मिकता,...