लेख रचना

श्रीराम ज्ञवालीमानिसको जीवनमा शारीरिक स्वास्थ्य जत्तिकै महत्वपूर्ण मानसिक स्वास्थ्य पनि हो। सामान्य भाषामा बुझ्दा, मनोरोग वा मानसिक स्वास्थ्य समस्या भनेको व्यक्तिको सोच, भावना, मुड र व्यवहारमा आउने यस्तो नकारात्मक परिवर्तन हो, जसले गर्दा उसलाई आफ्नो दैनिक कार्यहरू सञ्चालन गर्न कठिनाइ उत्पन्न हुन्छ। जसरी हाम्रो शरीरका विभिन्न अङ्गहरूमा रोग लाग्छ, त्यसरी नै हाम्रो मस्तिष्कको कार्यप्रणालीमा आउने गढबढीका कारण मनोरोग देखा पर्दछ।नेपालजस्तो विकासोन्मुख देशमा अझै पनि मानसिक रोगलाई पूर्वजन्मको पाप, बोक्सी लागेको, वा दैवी शक्तिको प्रकोपकै रूपमा हेर्ने रूढिवादी परम्परा कायमै छ। विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन को पछिल्लो प्रतिवेदन अनुसार नेपालमा करिब १० प्रतिशत जनसङ्ख्या कुनै न कुनै किसिमको मानसिक समस्याबाट प्रभावित छन् र यसमध्ये ८० प्रतिशतभन्दा बढी मानिस उचित उपचारको दायराभन्दा बाहिर छन्। मानसिक रोग कुनै...

श्रीराम ज्ञवालीबालबालिका देशका भविष्य मात्र होइनन्, उनीहरू वर्तमानका साझेदार र परिवर्तनका संवाहक पनि हुन्। समाजको चेतना, सभ्यता र विकासको वास्तविक मापन त्यस देशमा बालबालिकालाई गरिने व्यवहार र उनीहरूले पाएको अधिकारका आधारमा हुन्छ। 'बालमैत्री' भन्नाले बालबालिकाको सर्वोत्तम हितलाई केन्द्रमा राखेर उनीहरूको उमेर, क्षमता र संवेदनशीलता अनुकूलको वातावरण निर्माण गर्ने प्रक्रिया हो। बालबालिका शारीरिक, मानसिक र भावनात्मक रूपमा वयस्क जति परिपक्व नहुने भएकाले उनीहरूका लागि विशेष संरक्षण र स्नेहको आवश्यकता पर्दछ। बालमैत्री समाजको निर्माण गर्नु कुनै दया वा परोपकार नभएर बालबालिकाको नैसर्गिक अधिकार हो र राज्यको अनिवार्य दायित्व हो।सयुक्त राष्ट्रसंघीय बालअधिकार महासन्धि ईस्वी संवत् १९८९ र नेपालको संविधानले बालअधिकारलाई प्रमुख रूपमा चारवटा स्तम्भमा वर्गीकरण गरेको छ, जसलाई बालमैत्री अवधारणाको जग मानिन्छ।...

बुटवल'इन्टिमेट पार्टनर' भायलेन्स भन्नाले नजिकको सम्बन्धभित्र– जस्तै श्रीमान्, प्रेमी वा विश्वास गरिएको व्यक्तिबाट हुने हिंसालाई बुझिन्छ । यस्तो हिंसाले पीडितमा सबैभन्दा पहिले डर र असुरक्षाको भावना पैदा गर्छ । जुनसुकै बेला पनि केही हुन सक्छ भन्ने भयका कारण उनीहरू सधैं सतर्क रहनुपर्ने अवस्थाबाट गुज्रिन्छन् । यसका कारण झस्किने, आत्तिने, आत्मविश्वास गुम्ने, दैनिकीप्रति रुचि घट्नेजस्ता लक्षण देखिन थाल्छन् । हिंसा लामो समयसम्म निरन्तर भइरहँदा सहयोग गर्ने व्यक्ति नपाएपछि निराशा, एक्लोपन र भावनात्मक थकान बढ्दै जान्छ । कतिपय अवस्थामा अत्यधिक चिन्ता, डिप्रेसन र पोस्ट–ट्रम्याटिक स्ट्रेस डिसअर्डरजस्ता मानसिक स्वास्थ्य समस्या नै देखिन्छन् । पीडितहरूमा निद्राको समस्या, चिडचिडापन, बिनाकारण रिस आउने, लाज र अपराधबोधको भावना पनि देखिन्छ । यी सबैले घरायसी र पेसागत जीवन दुवैमा असर पार्छ । गम्भीर अव...

श्रीराम ज्ञवाली मानव सभ्यताको विकास आदिमानवको जंगली युगबाट सुरुवात भई क्रमिक रूपमा कृषि, धातुको प्रयोग, र आधुनिक वैज्ञानिक युगसम्म आइपुगेको छ।यसको मुख्य आधार नदी किनारका उर्वर भूमि थिए, जहाँ मानवले स्थायी बसोबास, भाषा, लिपि र संगठित समाजको निर्माण गरे। मानव सभ्यताको विकासका प्रमुख चरणहरू यस प्रकार छन् ।ढुंगे युग : मानिसहरू घुमन्ते जीवन बिताउँथे र ढुंगाका हतियार प्रयोग गर्थे, आगोको आविष्कार र भाषाको विकास यस युगका प्रमुख उपलब्धि हुन्।कृषि क्रान्ति : मानिसले खेतीपाती र पशुपालन गर्न सिके। यसले घुमन्ते जीवनलाई स्थायी बसोबासमा परिणत गर्‍यो, जसले गर्दा गाउँ र सहरहरू बन्न थाले ।प्राचीन सभ्यता : नाइल, सिन्धु, र मेसोपोटामिया जस्ता नदी किनारहरूमा पहिलो पटक व्यवस्थित सभ्यता (जस्तै: मिश्रको सभ्यता, सिन्धुघाँटीको सभ्यता) को विकास भयो। यसै समयमा लेखन प्रणाली र कानुनको विकास भयो।औद्योगिक क्रान्ति...

श्रीराम ज्ञवालीअहिले विश्व भूराजनीति नै द्वन्दग्रस्त छ। अधिकांश देशहरुले पुँजीवादको सिद्धान्त अवलम्बन गरेका छन् भने केही समाजवादको नीति अवलम्बन गरेका देशहरु छन् ।पुंजीवाद सिद्धान्त अवलम्बन गरेका मुलुकहरुमा किन द्वन्द वढी निम्तिएको छ ! यो विषयमा गम्भिर हुनु अति आवश्यक छ। पुँजीवादी व्यवस्थामा उत्पादनका साधनहरू जस्तै जमिन, कलकारखाना ,श्रमशक्ति सरकारको नभएर निजी स्वामित्व र नियन्त्रणमा रहन्छ, आर्थिक क्रियाकलापहरु नाफा कमाउने उद्देश्यले सञ्चालन हुन्छन्, बजार प्रतिस्पर्धाका आधारमा चल्छ। पुँजीवाद लाभको लागि चलाइन्छ जसमा लगानी ,वितरण ,आय, उत्पादन, मूल्य बजार, मूल्य इत्यादिको निर्धारण स्वतन्त्र बजार प्रतिस्पर्धामा निर्धारण हुन्छ।विश्वका पुँजीवादी देशहरू संयुक्त राज्य अमेरिका( USA )संयुक्त अधिराज्य (UK) जापान, जर्मनी,क्यानडा ,अस्ट्रेलिया, स्विजरल्यान्ड ,दक्षिण कोरिया सिङ्गापुर हुन्।यी देशहरू...

श्रीराम ज्ञवालीनेपालको इतिहासमा वि.सं.९३६ सम्मको युगलाई पुर्वकाल मानिन्छ। वि.सं. १८२५ सम्मको युगलाई मध्यकाल र त्यसपछिको समयलाई आधुनिक काल मानिन्छ।यि काल खण्डका नेपालको इतिहास विभिन्न उतारचढावका विच गुर्जेको हामी पढ्न, सुन्न पाउछौं।वि.सं.२००७सालमा प्रजातन्त्र स्थापना भयो।नेपालको पहिलो प्रधानमन्त्री भिमसेन थापा हुंदै प्रजातन्त्र पश्चात वि.सं. २००८ सालमा १७औं प्रधानमन्त्रीको रूपमा मातृका प्रसाद कोइराला वने ,अहिले ४३औं प्रधानमन्त्रीको रूपमा बालेन्द्र शाह छन्।अहिले नेपालमा प्रधानमन्त्रीको रूपमा महिलाले समेत स्थान पाइसकेका छन्। अन्तरिम सरकारको प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले आफ्नो कार्यकाल पुरा गरि सकेकी छन्।२०८२भदौ २३/२४गते ठूलो आन्दोलन भयो, तत् पश्चात् ०८२ फागुन २१मा प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन सम्पन्न भयो।उक्त निर्वाचनमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले करिब दुई तिहाई मत सहित बालेन्द्र शाह प्रधान...

ललित बुढा मगरवर्तमान अवस्थालाई चित्रण गर्दा नेपाली जनता धेरै कुराले अधिकार सम्पन्न छन् । विभिन जात जाती, भाषा, धर्म, लिङ्ग आदिको विभेदलाई अन्त्य गर्न र नागरिकलाई अधिकार सम्पन्न गराउन मौलिक अधिकारहरु संबिधानमा नै व्यवस्था गरिएकोको छ । अहिले को संबिधान अनुरूप नागारिक सार्वभौम सत्ता सम्पन्न हुन तर यी हक अधिकारको ब्यबस्था हुनु भन्दा पूर्वको अबस्था हक अधिकार स्थापीत हुनु हो सोही हक अधिकार स्थापीत गराउनमा विगतका त्याग तपस्या बलिदानलाई हेर्ने हो भने मगर समुदाय अग्रपंतिमा देखिन्छ । चाहे त्यो राणा शासनको अन्त्यको आन्दोलनमा होस् चाहे त्यो सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्तमक राज्य ब्यबस्था स्थापना गर्नेमा होस् । बिशेष त संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापनाका लागि भएका ऐतिहासिक आन्दोलनहरूमा मगर समुदायको भूमिका विशिष्ट र महत्त्वपूर्ण रहेको छ । नेपालको राष्ट्रिय एकता, सार्वभौमसत्ता तथा सामाजिक रूपान्...

टेकराज गौतम२०३३ सालतिर बिष्णु पौडेल कलेज पढ्न भिनाजु गोपीरमण उपाध्यायको घरमा आएका थिए। उपाध्यायको घरमा तत्कालीन कोअर्डिनेशन केन्द्र र मुक्ति मोर्चाको बैठक हुन्थ्यो।जेल बे्रक गरेर भुमिगत हुदै उपाध्यायको घरमा पुगेका प्रदिप नेपालले बुर्जुवा शिक्षा बहिस्कार गरेर राजनीतिमा आउनु पर्छ भनेपछि १७ बर्षिय पौडेल पढाइ छोडेर कम्युनिस्ट आन्दोलनमा होमिएका थिए।माक्र्सबादी दर्शनका ज्ञाता भिनाजु गोपीरमणको प्रेरणा र प्रदिप नेपालको सुझावले बुर्जुवा शिक्षा बहिस्कार गरेका पौडेल नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनको दोश्रो पुस्तामा निर्विकल्प नेता बनेर उदाएका नेता हुन्।लामो समय लुम्विनी अन्चलका बिभिन्न जिल्लामा भुमिगत भएर काम गरेका पौडेलले २०३७ सालमा मोदनाथ प्रश्रीतहरु संगै भैरहवा जेलब्रेक गरेका थिए। २०३५ देखि २०४६ सम्मको भूमिगत राजनीतिक जीवनमा कैलाश, पवन, जयन्त, कपिल, उमेश, दिव्य, ध्रुव आदि छद्म नामको प्रयोग गरेर ...

श्रीराम ज्ञवालीनेपालमा २००७ सालमा प्रजातन्त्र आएपछि पछि बनेका कुनै पनि सरकार पूरा अवधि टिकेका छैनन्। प्रजातन्त्र आएपछि पहिलो प्रधानमन्त्री मोहनशमशेर जबरा भए। उनको शासन पनि लामो टिकेन।त्यसपछि मात्रिकाप्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री बने। जनताको छोरा मध्येबाट पहिलो प्रधानमन्त्री हुने व्यक्ति कोइराला हुन्। पार्टीभित्रकै खिचातानी र विवादले कोइराला पनि छोटो समयमा सत्ताबाट बाहिरिनु पर्‍यो। त्यसपछि डा. केआइ सिंह, टंकप्रसाद आचार्य प्रधानमन्त्री बने। उनीहरूको अवधि पनि छोटो नै रह्यो। त्यसपछि सुवर्णशमशेर राणालाई मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्ष बनाइयो। उनले २०१५ सालको आमनिर्वाचन गरे। अनि बीपी कोइराला प्रधानमन्त्री बने। राजा महेन्द्रले २०१७ सालमा कोइरालाको दुईतिहाइको सरकारलाई अपदस्थ गरी सत्ता आफ्नो हातमा लिए। २००७ देखि २०१७ सालसम्म अस्थिर नै समय रहेको ढुंगाना बताउँछन्।एकतान्त्रिक पञ्चायती व्यवस्थाका बेला पनि ...

यानेन्द्र जीसीबुटवल‘चितवन-३ मा सोविता गौतमले जित्नेछिन् निर्वाचन, रेनु दाहाल दोस्रो’ सेतोपाटी चुनाव विश्लेषण–१’ शृंखला भन्दै हालै सेतोपाटी अनलाईनले निर्वाचन आचारसंहिताको गम्भीर उल्लंघन गरेर समाचार प्रकाशित गर्यो । जुन कसैको पक्ष वा विपक्षमा समाचार प्रकाशन वा प्रसारण गर्न नहुने व्यवस्थाको बर्खिलाप हो ।निर्वाचन आचारसंहिता, २०८२ को दफा ४ को खण्ड (त) अनुसारउम्मेदवारको मनोनयन दर्ता भएको मितिदेखि मतदान सम्पन्न नभएसम्म उम्मेदवार वा राजनीतिक दलको मतपरिणामको सम्बन्धमा मत सर्वेक्षण गर्न वा त्यस्तो सर्वेक्षणको परिणाम घोषणा गर्न वा प्रकाशन गर्न पाइँदैन । यही कारण आफ्नो गम्भीर ध्यानाकर्षण भएको जनाउँदै निर्वाचन आयोगले आवश्यक कारबाही गर्न प्रेस काउन्सिललाई सोमबार पत्राचार गरेको छ ।चितवन क्षेत्र नं.३ बाट प्रतिनिधिसभा सदस्य पदका लागि नेकपाबाट उम्मेदवार रेनु दाहालले मतदातालाई प्रभावित पार्ने उद्देश्यले...