लेख रचना

श्रीराम ज्ञवालीअहिले विश्व भूराजनीति नै द्वन्दग्रस्त छ। अधिकांश देशहरुले पुँजीवादको सिद्धान्त अवलम्बन गरेका छन् भने केही समाजवादको नीति अवलम्बन गरेका देशहरु छन् ।पुंजीवाद सिद्धान्त अवलम्बन गरेका मुलुकहरुमा किन द्वन्द वढी निम्तिएको छ ! यो विषयमा गम्भिर हुनु अति आवश्यक छ। पुँजीवादी व्यवस्थामा उत्पादनका साधनहरू जस्तै जमिन, कलकारखाना ,श्रमशक्ति सरकारको नभएर निजी स्वामित्व र नियन्त्रणमा रहन्छ, आर्थिक क्रियाकलापहरु नाफा कमाउने उद्देश्यले सञ्चालन हुन्छन्, बजार प्रतिस्पर्धाका आधारमा चल्छ। पुँजीवाद लाभको लागि चलाइन्छ जसमा लगानी ,वितरण ,आय, उत्पादन, मूल्य बजार, मूल्य इत्यादिको निर्धारण स्वतन्त्र बजार प्रतिस्पर्धामा निर्धारण हुन्छ।विश्वका पुँजीवादी देशहरू संयुक्त राज्य अमेरिका( USA )संयुक्त अधिराज्य (UK) जापान, जर्मनी,क्यानडा ,अस्ट्रेलिया, स्विजरल्यान्ड ,दक्षिण कोरिया सिङ्गापुर हुन्।यी देशहरू...

श्रीराम ज्ञवालीनेपालको इतिहासमा वि.सं.९३६ सम्मको युगलाई पुर्वकाल मानिन्छ। वि.सं. १८२५ सम्मको युगलाई मध्यकाल र त्यसपछिको समयलाई आधुनिक काल मानिन्छ।यि काल खण्डका नेपालको इतिहास विभिन्न उतारचढावका विच गुर्जेको हामी पढ्न, सुन्न पाउछौं।वि.सं.२००७सालमा प्रजातन्त्र स्थापना भयो।नेपालको पहिलो प्रधानमन्त्री भिमसेन थापा हुंदै प्रजातन्त्र पश्चात वि.सं. २००८ सालमा १७औं प्रधानमन्त्रीको रूपमा मातृका प्रसाद कोइराला वने ,अहिले ४३औं प्रधानमन्त्रीको रूपमा बालेन्द्र शाह छन्।अहिले नेपालमा प्रधानमन्त्रीको रूपमा महिलाले समेत स्थान पाइसकेका छन्। अन्तरिम सरकारको प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले आफ्नो कार्यकाल पुरा गरि सकेकी छन्।२०८२भदौ २३/२४गते ठूलो आन्दोलन भयो, तत् पश्चात् ०८२ फागुन २१मा प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन सम्पन्न भयो।उक्त निर्वाचनमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले करिब दुई तिहाई मत सहित बालेन्द्र शाह प्रधान...

ललित बुढा मगरवर्तमान अवस्थालाई चित्रण गर्दा नेपाली जनता धेरै कुराले अधिकार सम्पन्न छन् । विभिन जात जाती, भाषा, धर्म, लिङ्ग आदिको विभेदलाई अन्त्य गर्न र नागरिकलाई अधिकार सम्पन्न गराउन मौलिक अधिकारहरु संबिधानमा नै व्यवस्था गरिएकोको छ । अहिले को संबिधान अनुरूप नागारिक सार्वभौम सत्ता सम्पन्न हुन तर यी हक अधिकारको ब्यबस्था हुनु भन्दा पूर्वको अबस्था हक अधिकार स्थापीत हुनु हो सोही हक अधिकार स्थापीत गराउनमा विगतका त्याग तपस्या बलिदानलाई हेर्ने हो भने मगर समुदाय अग्रपंतिमा देखिन्छ । चाहे त्यो राणा शासनको अन्त्यको आन्दोलनमा होस् चाहे त्यो सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्तमक राज्य ब्यबस्था स्थापना गर्नेमा होस् । बिशेष त संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापनाका लागि भएका ऐतिहासिक आन्दोलनहरूमा मगर समुदायको भूमिका विशिष्ट र महत्त्वपूर्ण रहेको छ । नेपालको राष्ट्रिय एकता, सार्वभौमसत्ता तथा सामाजिक रूपान्...

टेकराज गौतम२०३३ सालतिर बिष्णु पौडेल कलेज पढ्न भिनाजु गोपीरमण उपाध्यायको घरमा आएका थिए। उपाध्यायको घरमा तत्कालीन कोअर्डिनेशन केन्द्र र मुक्ति मोर्चाको बैठक हुन्थ्यो।जेल बे्रक गरेर भुमिगत हुदै उपाध्यायको घरमा पुगेका प्रदिप नेपालले बुर्जुवा शिक्षा बहिस्कार गरेर राजनीतिमा आउनु पर्छ भनेपछि १७ बर्षिय पौडेल पढाइ छोडेर कम्युनिस्ट आन्दोलनमा होमिएका थिए।माक्र्सबादी दर्शनका ज्ञाता भिनाजु गोपीरमणको प्रेरणा र प्रदिप नेपालको सुझावले बुर्जुवा शिक्षा बहिस्कार गरेका पौडेल नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनको दोश्रो पुस्तामा निर्विकल्प नेता बनेर उदाएका नेता हुन्।लामो समय लुम्विनी अन्चलका बिभिन्न जिल्लामा भुमिगत भएर काम गरेका पौडेलले २०३७ सालमा मोदनाथ प्रश्रीतहरु संगै भैरहवा जेलब्रेक गरेका थिए। २०३५ देखि २०४६ सम्मको भूमिगत राजनीतिक जीवनमा कैलाश, पवन, जयन्त, कपिल, उमेश, दिव्य, ध्रुव आदि छद्म नामको प्रयोग गरेर ...

श्रीराम ज्ञवालीनेपालमा २००७ सालमा प्रजातन्त्र आएपछि पछि बनेका कुनै पनि सरकार पूरा अवधि टिकेका छैनन्। प्रजातन्त्र आएपछि पहिलो प्रधानमन्त्री मोहनशमशेर जबरा भए। उनको शासन पनि लामो टिकेन।त्यसपछि मात्रिकाप्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री बने। जनताको छोरा मध्येबाट पहिलो प्रधानमन्त्री हुने व्यक्ति कोइराला हुन्। पार्टीभित्रकै खिचातानी र विवादले कोइराला पनि छोटो समयमा सत्ताबाट बाहिरिनु पर्‍यो। त्यसपछि डा. केआइ सिंह, टंकप्रसाद आचार्य प्रधानमन्त्री बने। उनीहरूको अवधि पनि छोटो नै रह्यो। त्यसपछि सुवर्णशमशेर राणालाई मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्ष बनाइयो। उनले २०१५ सालको आमनिर्वाचन गरे। अनि बीपी कोइराला प्रधानमन्त्री बने। राजा महेन्द्रले २०१७ सालमा कोइरालाको दुईतिहाइको सरकारलाई अपदस्थ गरी सत्ता आफ्नो हातमा लिए। २००७ देखि २०१७ सालसम्म अस्थिर नै समय रहेको ढुंगाना बताउँछन्।एकतान्त्रिक पञ्चायती व्यवस्थाका बेला पनि ...

यानेन्द्र जीसीबुटवल‘चितवन-३ मा सोविता गौतमले जित्नेछिन् निर्वाचन, रेनु दाहाल दोस्रो’ सेतोपाटी चुनाव विश्लेषण–१’ शृंखला भन्दै हालै सेतोपाटी अनलाईनले निर्वाचन आचारसंहिताको गम्भीर उल्लंघन गरेर समाचार प्रकाशित गर्यो । जुन कसैको पक्ष वा विपक्षमा समाचार प्रकाशन वा प्रसारण गर्न नहुने व्यवस्थाको बर्खिलाप हो ।निर्वाचन आचारसंहिता, २०८२ को दफा ४ को खण्ड (त) अनुसारउम्मेदवारको मनोनयन दर्ता भएको मितिदेखि मतदान सम्पन्न नभएसम्म उम्मेदवार वा राजनीतिक दलको मतपरिणामको सम्बन्धमा मत सर्वेक्षण गर्न वा त्यस्तो सर्वेक्षणको परिणाम घोषणा गर्न वा प्रकाशन गर्न पाइँदैन । यही कारण आफ्नो गम्भीर ध्यानाकर्षण भएको जनाउँदै निर्वाचन आयोगले आवश्यक कारबाही गर्न प्रेस काउन्सिललाई सोमबार पत्राचार गरेको छ ।चितवन क्षेत्र नं.३ बाट प्रतिनिधिसभा सदस्य पदका लागि नेकपाबाट उम्मेदवार रेनु दाहालले मतदातालाई प्रभावित पार्ने उद्देश्यले...

काठमाडौंचुनाव र खर्च भनेका नङ र मासुजस्तै हुन् । चुनावअघि सरकार र उम्मेदवार दुवैको खल्ती भारी हुन्छ । सकिएपछि रित्तिन्छ । केही समयदेखि त चुनावमा अधिक खर्च गर्ने प्रतिस्पर्धा नै चलेको छ । हुन त ‘पैसाले होइन, एजेन्डाले चुनाव जितिन्छ’ भन्ने आदर्श कुरा धेरैले गर्छन् ।तर, अध्ययनहरूले देखाएका छन्– निर्वाचन आयोगले तोकेको सीमाभन्दा करिब १० गुणा बढी खर्च गरेपछि मात्रै उम्मेदवारले चुनाव जित्ने सम्भावना बलियो हुन्छ । चुनावमा उम्मेदवार, दल र सरकारको खर्च कति हुन्छ, त्यो पैसा कहाँ–कहाँ जान्छ, पैसा कहाँबाट आउँछ र यसलाई कसरी व्यवस्थित गर्न सकिन्छ ।निर्वाचन आयोगले प्रतिनिधिसभा सदस्य उम्मेदवारका लागि हालै खर्च सीमा तोकेको छ। निर्वाचन क्षेत्र अनुसार यो सीमा २५ लाखदेखि ३३ लाख रुपैयाँसम्म छ ।काठमाडौँ जिल्लाका पाँच निर्वाचन क्षेत्रका उम्मेदवारले अधिकतम २५ लाख खर्च गर्न पाउँछन् ।पहाडी र हिमाली जिल्लाका ...

श्रीराम ज्ञवालीविभिन्न कालखण्डमा देशका लागि योगदान गर्ने क्रममा सहादत प्राप्त गरेका शहीदको योगदानको कदरस्वरुप नेपालमा प्रत्येक वर्ष माघ १६ गते शहीद दिवस मनाउने गरिएको छ । शहीद दिवसका दिन सरकारले सार्वजनिक बिदा दिँदै आएको छ ।नागरिकको अधिकार प्राप्ति र राजनीतिक परिवर्तनका लागि भएका विभिन्न आन्दोलन तथा गतिविधिमा आफ्नो ज्यानको बाजी लगाएका शहीदको सपना साकार पार्न र उनीहरुको माग पूरा गर्न नसके पनि शहीद सप्ताह तथा शहीद दिवसमा गरिने विभिन्न कार्यक्रमको क्रममा शहीदहरुलाई सम्झने गरिएको छ । शहीदको बलिदान र त्यागबाट नै हामीले विभिन्न उपलब्धि हासिल गरेको यथार्थलाई मुलुकका राजनीतिक दल तथा नेतृत्वकर्ताले बुझ्न नसक्दा शहीदको योगदानको अवमूल्यन भइरहेको छ । निरंकुश राणा शासन बिरोधी गतिविधि गरेका कारण जीवन उत्सर्ग गरेका धर्मभक्त माथेमा, शुक्रराज शास्त्री, गंगालाल श्रेष्ठ र दशरथ चन्दको सम्झनामा हरेक व...

सन्दर्भ राष्ट्रिय एकता दीवस माधवकुमार पौडेलआधुनिक नेपालका निर्माता पृथ्वीनारायण शाहले मृत्युवरण गर्नु अघि वि.स.१८३१ माघ ३१ गते बिरामीले थलिएको अवस्थामा नुवाकोटको साततले दरबारमा भारदारहरूलाई दिएको उपदेशलाई ‘दिव्य उपदेश’ भनिन्छ । पश्चिम विजय गर्न जाँदा पाएको कटु अनुभवबाट शिक्षा पाएका पृथ्वीनारायण शाह पूर्वतिर लाग्छन् । उनका कुशल सेनानायकद्धारा हाँकिएको फौज पूर्वका दुई सेनराज्य चौदण्डी र विजयपुर माथि विजय हासिल गर्न सफल हुन्छन् ।त्यसको केहि समयपछि पश्चिमतिर राज्यविस्तार गर्ने अभियानमा नुवाकोटमा पुगेर योजना बनाउने क्रममा पृथ्वीनारायण शाह कडा रोगबाट थलिन्छन् । पश्चिमी राज्य जितेर आप्mनो राज्यमा मिलाउने उनको इच्छा पुरा हुन सक्दैन ।यस उपदेशमा उनले आप्mनो जीवनमा घटेका महत्वपूर्ण घटनाका साथै उनका अधुरा योजनाबारे बताएका छन् । आजभन्दा २५२ बर्षअघि दिइएको यो उपदेश हाम्रा ला...

रुपन्देहीकृतिकार नारद गौतमद्वारा लिखित शब्दका छर्‍रा नामक कृतिको लोकार्पण कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ।शनिबार श्री जनजागृति माध्यमिक विधालय योगीकुटी रुपन्देहीमा लेखक, साहित्यकार , शैक्षिक, सामाजिक व्यक्तिहरूको सहभागितामा पुस्तक लोकार्पण गरिएको हो।राजनैतिक, सामाजिक,शिक्षा, प्रेम, वेदना लागतका विषयमा खरो कलम चलाउने साहित्यकार गौतमका धेरै कृतिहरु प्रकाशित भईसकेका छन्।गुल्मीको रुरुक्षेत्रमा जन्मिएका गौतम लामो समय नेपाली र व्याकरण विषय प्राध्यापन गरेका थिए भने नेपाली भाषा, साहित्य र व्याकरण कमजोर हुंदै गएकोमा आवाज उठाउंदै आएका छन्। लुम्बिनी वाङ्मय प्रतिष्ठान रुपन्देहीको आयोजनामा भएको लोकार्पण कार्यक्रममा स्वागत मन्तव्यका क्रममा बोल्दै प्रतिष्ठानका अध्यक्ष पुरुषोत्तम पाण्डेयले कृतिकारलाई बधाई र कृतिको सफलताका लागि शुभकामना दिँदै उपस्थित सम्पूर्ण साहित्यकारलाई स्वागतका शब्दसहित प्रतिष्ठान...