लेख रचना

काठमाडौंचुनाव र खर्च भनेका नङ र मासुजस्तै हुन् । चुनावअघि सरकार र उम्मेदवार दुवैको खल्ती भारी हुन्छ । सकिएपछि रित्तिन्छ । केही समयदेखि त चुनावमा अधिक खर्च गर्ने प्रतिस्पर्धा नै चलेको छ । हुन त ‘पैसाले होइन, एजेन्डाले चुनाव जितिन्छ’ भन्ने आदर्श कुरा धेरैले गर्छन् ।तर, अध्ययनहरूले देखाएका छन्– निर्वाचन आयोगले तोकेको सीमाभन्दा करिब १० गुणा बढी खर्च गरेपछि मात्रै उम्मेदवारले चुनाव जित्ने सम्भावना बलियो हुन्छ । चुनावमा उम्मेदवार, दल र सरकारको खर्च कति हुन्छ, त्यो पैसा कहाँ–कहाँ जान्छ, पैसा कहाँबाट आउँछ र यसलाई कसरी व्यवस्थित गर्न सकिन्छ ।निर्वाचन आयोगले प्रतिनिधिसभा सदस्य उम्मेदवारका लागि हालै खर्च सीमा तोकेको छ। निर्वाचन क्षेत्र अनुसार यो सीमा २५ लाखदेखि ३३ लाख रुपैयाँसम्म छ ।काठमाडौँ जिल्लाका पाँच निर्वाचन क्षेत्रका उम्मेदवारले अधिकतम २५ लाख खर्च गर्न पाउँछन् ।पहाडी र हिमाली जिल्लाका ...

श्रीराम ज्ञवालीविभिन्न कालखण्डमा देशका लागि योगदान गर्ने क्रममा सहादत प्राप्त गरेका शहीदको योगदानको कदरस्वरुप नेपालमा प्रत्येक वर्ष माघ १६ गते शहीद दिवस मनाउने गरिएको छ । शहीद दिवसका दिन सरकारले सार्वजनिक बिदा दिँदै आएको छ ।नागरिकको अधिकार प्राप्ति र राजनीतिक परिवर्तनका लागि भएका विभिन्न आन्दोलन तथा गतिविधिमा आफ्नो ज्यानको बाजी लगाएका शहीदको सपना साकार पार्न र उनीहरुको माग पूरा गर्न नसके पनि शहीद सप्ताह तथा शहीद दिवसमा गरिने विभिन्न कार्यक्रमको क्रममा शहीदहरुलाई सम्झने गरिएको छ । शहीदको बलिदान र त्यागबाट नै हामीले विभिन्न उपलब्धि हासिल गरेको यथार्थलाई मुलुकका राजनीतिक दल तथा नेतृत्वकर्ताले बुझ्न नसक्दा शहीदको योगदानको अवमूल्यन भइरहेको छ । निरंकुश राणा शासन बिरोधी गतिविधि गरेका कारण जीवन उत्सर्ग गरेका धर्मभक्त माथेमा, शुक्रराज शास्त्री, गंगालाल श्रेष्ठ र दशरथ चन्दको सम्झनामा हरेक व...

सन्दर्भ राष्ट्रिय एकता दीवस माधवकुमार पौडेलआधुनिक नेपालका निर्माता पृथ्वीनारायण शाहले मृत्युवरण गर्नु अघि वि.स.१८३१ माघ ३१ गते बिरामीले थलिएको अवस्थामा नुवाकोटको साततले दरबारमा भारदारहरूलाई दिएको उपदेशलाई ‘दिव्य उपदेश’ भनिन्छ । पश्चिम विजय गर्न जाँदा पाएको कटु अनुभवबाट शिक्षा पाएका पृथ्वीनारायण शाह पूर्वतिर लाग्छन् । उनका कुशल सेनानायकद्धारा हाँकिएको फौज पूर्वका दुई सेनराज्य चौदण्डी र विजयपुर माथि विजय हासिल गर्न सफल हुन्छन् ।त्यसको केहि समयपछि पश्चिमतिर राज्यविस्तार गर्ने अभियानमा नुवाकोटमा पुगेर योजना बनाउने क्रममा पृथ्वीनारायण शाह कडा रोगबाट थलिन्छन् । पश्चिमी राज्य जितेर आप्mनो राज्यमा मिलाउने उनको इच्छा पुरा हुन सक्दैन ।यस उपदेशमा उनले आप्mनो जीवनमा घटेका महत्वपूर्ण घटनाका साथै उनका अधुरा योजनाबारे बताएका छन् । आजभन्दा २५२ बर्षअघि दिइएको यो उपदेश हाम्रा ला...

रुपन्देहीकृतिकार नारद गौतमद्वारा लिखित शब्दका छर्‍रा नामक कृतिको लोकार्पण कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ।शनिबार श्री जनजागृति माध्यमिक विधालय योगीकुटी रुपन्देहीमा लेखक, साहित्यकार , शैक्षिक, सामाजिक व्यक्तिहरूको सहभागितामा पुस्तक लोकार्पण गरिएको हो।राजनैतिक, सामाजिक,शिक्षा, प्रेम, वेदना लागतका विषयमा खरो कलम चलाउने साहित्यकार गौतमका धेरै कृतिहरु प्रकाशित भईसकेका छन्।गुल्मीको रुरुक्षेत्रमा जन्मिएका गौतम लामो समय नेपाली र व्याकरण विषय प्राध्यापन गरेका थिए भने नेपाली भाषा, साहित्य र व्याकरण कमजोर हुंदै गएकोमा आवाज उठाउंदै आएका छन्। लुम्बिनी वाङ्मय प्रतिष्ठान रुपन्देहीको आयोजनामा भएको लोकार्पण कार्यक्रममा स्वागत मन्तव्यका क्रममा बोल्दै प्रतिष्ठानका अध्यक्ष पुरुषोत्तम पाण्डेयले कृतिकारलाई बधाई र कृतिको सफलताका लागि शुभकामना दिँदै उपस्थित सम्पूर्ण साहित्यकारलाई स्वागतका शब्दसहित प्रतिष्ठान...

केदार भुसाल बुटवल पपुलिस्ट लोकतन्त्र कि उत्पादन र श्रमबाट निर्माणहुने समृद्धिमा आधारित नागरिकतन्त्र जेन्जी आन्दोलनको चाहना थियो? आन्दोलन गर्ने जेन्जी त गेरीखाने नागरिकका सन्तान थिए, आज जेन्जिको प्रतिनिधित्व गर्ने त पपुलिस्ट नाराका नायक भएछ्न। आन्दोलन परीवर्तनको बाहक हो, केही स्वार्थी मानिसको सत्ता प्राप्तिको लहड होइन। केही बर्षनै भैसक्यो, जवर्जस्ती केही आफुलाइ अरु भन्दा पृथक र शिक्षित ठान्ने मानिसहरु केही अन्यथा संकथनहरु नेपालीका दिमागमा रोप्ने र हुर्काउने प्रयास गर्दैछन। ती संकथन हुन १. "नेपाल बस्न लाएकको छैन। घिनलाग्दो छ। यहाँ केही छैन। यहाँ भ्रस्टाचार मात्र छ। आदि इत्यादी।" हो, देशमा समस्या छ्न। के अमेरीकामा समस्या छैनन? के त्यांहाको राजनीति सिमित धनीका अधिनमा छैन? के युरोपको अर्थतन्त्र झनझन पतन हुँदै छैन? समस्या जताततै छ्न। नेपालमा पनि छ्न र तिनको निदान गर्ने राज्य व्य...

काठमाडौं वाग्मती सफाई महाअभियान काठमाडौं । वाग्मती सफाई अभियन्ता र निस्वार्थ रुपमा विगत १३ बर्षदेखि वाग्मती सफाई महाअभियानमा होमिएका हामी स्वयंसेवकहरू पटकपटक राज्यका जिम्मेवार निकायबाट धोका खाएका छौँ। वाग्मतीलाई ढलमुक्त बनाउने आश्वासन पटकपटक पाएता पनि,परिणाम देखिने गरी कामै भएन! शहरी विकास मन्त्रालयका मन्त्री कुलमान घिसिङज्यूको वाग्मती सफाई महाअभियानमा उपस्थिति र चासोले हामीमा केहि आशा पलाएको छ। तर, हामी परिणाम/ रिजल्टमा विश्वास गर्छौ। हामी मन्त्रीज्यूलाई सफा शहर र ढलमुक्त वाग्मती बनाउनका लागि केही ठोस कदम तल्काल चाल्न अनुरोध गर्दछौं । चाहेमा छोटो समयमा पनि सिस्टम सुधारका काम गर्न सकिन्छ जस्तै: १) काठमाडौं,ललितपुर लगायतका संबन्धित सबै स्थानीय सरकार र फोहर संकलकलाई एक ठाउँमा राखेर छलफल गरि फोहर व्यवस्थापनको समय,पटक, रकम,घरघरमै फोहरको अनिवार्य बैज्ञानिक बर्गिकरणको व्यवस्था, न...

काठमाडौँडा. नवराज लम्साल कवि, गीतकार तथा रेडियोकर्मी हुन् । उनी महाकाव्यकार हुन् र महाकाव्यमै उनले नेपालको नोवेल पुरस्कार मानिने मदन पुरस्कार जितेका छन् । सो पुरस्कार महाकाव्य अग्निले २०७८ मा जितेको हो । उनी रेडियो नेपालका पूर्वनिर्देशक तथा बीबीसीका पूर्व संवाददाता पनि हुन् । कविको प्रभाव सञ्चारमा र सञ्चारको प्रभाव लेखनमा देखिन्छ । सञ्चारमा काव्यिक महक र काव्यमा सूचनाको समायोजन । उनी बीच धारमा छन् । बीचमा छन् र फरक छन्, अलग छन् । बाल्यकाल र अध्ययन नवराज लम्साल २०२६ साल साउन ८ गते बुधबार धादिङको ज्यामरुङमा जन्मिएका हुन् । गाउँकै तत्कालीन शंखादेवी निमाविबाट उनले प्रारम्भिक पढाइ शुरु गरे । घरमै पिताजीबाट रामायण महाभारतका श्लोकहरू सुन्दै हुर्केका लम्साललाई तिनै रचनाहरूले कवितातिर आकर्षित गर्यो । त्यतिखेरैदेखि उनले कविताकविताका हरफहरूमा आफूलाई खोज्न थालिसकेका थिए । प्रारम्भिक शिक्षा ...

बुटवल लेखक सरस्वती ज्ञवालीकाे पुस्तक क्षितिज, आमा र धरतीबारे शनिबार बुटवलमा विमर्श गरिएकाे छ । पाठक मञ्च, बुटवलकाे आयाेजनामा लेखक साहित्यकारहरूका विच विमर्श गरिएकाे हाे ।   विमर्श कार्यक्रममा लेखक ज्ञवालीले अपाङ्गता भएका सन्तान हुर्काउदाका ३७ बर्षकाे अनुभवहरू समेटेर पुस्तक लेखेकाे बताईन् । उनले बाैद्विक अपांगता भएकाे छाेरीकाे स्याहार गर्दा र छाेरीप्रति बाैद्विक भनिएका व्यक्तिहरूकाे छिछि र दुरदुरकाे व्यवहार समेत समेटेर एउटा आमाकाे व्यथा उतारेकाे बताईन । उनले सन्तान कै लागि जागिर छाडेकाे स्मरण गर्दै अपांगता भएका व्यक्तिहरूकाे सवालमा राज्य संवेदनशिल हुन नसकेकाे बताईन । अपांगता भएकाहरूलाई सेवा गर्ने हाे भने अमूर्त मन्दिरमा गएर पुजा गर्न नपर्ने उनले बताईन् ।   पुस्तक समीक्षा कार्यक्रममा अध्येता रामचन्द्र श्रेष्ठले पुस्तकले मातृवात्सलयकाे चिन्तन प्रणालीलाई उजागर गरेका...

शंकर पोखरेलमहासचिव,नेकपा एमाले १६ वर्षको उमेरमा, २०३७ सालमा पढाइका लागि घर छोडें। त्यसपछि सुरु भएको मेरो डेरावास २०६० सालसम्म निरन्तर रह्यो। राजनीतिक कारणले पढिरहेको विद्यालय पढ्न नसकेपछि दाजु देवी पोखरेलको मार्गदर्शनमा म वनारस पुगें, पढाइलाई निरन्तरता दिनका लागि। त्यो बेला वनारस नेपालीहरूको धार्मिक, शैक्षिक र राजनीतिक गतिविधिको केन्द्र जस्तै थियो। त्यहाँ मैले नेपाली समुदायसँग मिलेर पढाइ, राजनीति र समाजसेवामा आफैंलाई समर्पित गरेँ। इलाहावाद बोर्डबाट एसएलसी सरहको परीक्षा पास गरेपछि विज्ञान विषयमा अध्ययन सुरु गरें। पढाइकै क्रममा घर फर्किएको बेला अनेरास्ववियुले नेपालको इतिहास मै पहिलोपटक नेपाल बन्दको आयोजना गरेको थियो। त्यसमा सहभागी हुँदा घोराहीमा गिरफ्तार भएँ। पहिलोपटक प्रहरीको बलप्रयोग र यातनाको सामना गर्नुपर्‍यो — सो क्रममा मेरो बाँया हात भाँचियो। उपचारको अवसर समेत नपाई तुल्सीपुर का...

बुटवलविकासको बढ्दो स्वरूप संगै मानिसलाई इतिहास ,प्रकृति ,धार्मिक, सांस्कृतिक ,पुरातात्विक जस्ता विषयहरु अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छन्।मानिसले यी विविध पक्षहरूसँगै रमाउने वातावरणको अपेक्षा राखेको हुन्छ। जसका लागि प्राकृतिक सम्पदाहरू, धार्मिक सम्पदाहरू, ऐतिहासिक सम्पदाहरु, सांस्कृतिक सम्पदाहरु, पुरातात्विक सम्पदाहरु लाई आधुनिक प्रविधिसँगै श्रव्य, दृश्य अध्ययन , अवलोकन गरी मानिस रमाउन चाहन्छन्। जसका लागि आधुनिक प्रविधिमा यात्रा गरी प्रकृतिको मजा लिँदै धार्मिक, सांस्कृतिक, पुरातात्विक , प्राकृतिक पक्षहरूको अवलोकन गर्दै आनन्दित दिने गन्तव्य बनेको छ केवलकार। रूपन्देहीको बुटवल उपमहानगरपालिका वार्ड नं १ देउराली डाँडाबाट पाल्पा जिल्लाको तिनाउ गाउँपालिका वार्ड नम्बर २ नुवाकोट गढीसम्म पुग्ने २ कि.मि. दुरीको सिद्धार्थ केवलकार सुचारु भईरहेको छ। केवलकारमा सामुद्रिक सतहदेखि ८ सय मिटर उचाइमा रहेको...