लेख रचना

काठमाडौं वाग्मती सफाई महाअभियान काठमाडौं । वाग्मती सफाई अभियन्ता र निस्वार्थ रुपमा विगत १३ बर्षदेखि वाग्मती सफाई महाअभियानमा होमिएका हामी स्वयंसेवकहरू पटकपटक राज्यका जिम्मेवार निकायबाट धोका खाएका छौँ। वाग्मतीलाई ढलमुक्त बनाउने आश्वासन पटकपटक पाएता पनि,परिणाम देखिने गरी कामै भएन! शहरी विकास मन्त्रालयका मन्त्री कुलमान घिसिङज्यूको वाग्मती सफाई महाअभियानमा उपस्थिति र चासोले हामीमा केहि आशा पलाएको छ। तर, हामी परिणाम/ रिजल्टमा विश्वास गर्छौ। हामी मन्त्रीज्यूलाई सफा शहर र ढलमुक्त वाग्मती बनाउनका लागि केही ठोस कदम तल्काल चाल्न अनुरोध गर्दछौं । चाहेमा छोटो समयमा पनि सिस्टम सुधारका काम गर्न सकिन्छ जस्तै: १) काठमाडौं,ललितपुर लगायतका संबन्धित सबै स्थानीय सरकार र फोहर संकलकलाई एक ठाउँमा राखेर छलफल गरि फोहर व्यवस्थापनको समय,पटक, रकम,घरघरमै फोहरको अनिवार्य बैज्ञानिक बर्गिकरणको व्यवस्था, न...

काठमाडौँडा. नवराज लम्साल कवि, गीतकार तथा रेडियोकर्मी हुन् । उनी महाकाव्यकार हुन् र महाकाव्यमै उनले नेपालको नोवेल पुरस्कार मानिने मदन पुरस्कार जितेका छन् । सो पुरस्कार महाकाव्य अग्निले २०७८ मा जितेको हो । उनी रेडियो नेपालका पूर्वनिर्देशक तथा बीबीसीका पूर्व संवाददाता पनि हुन् । कविको प्रभाव सञ्चारमा र सञ्चारको प्रभाव लेखनमा देखिन्छ । सञ्चारमा काव्यिक महक र काव्यमा सूचनाको समायोजन । उनी बीच धारमा छन् । बीचमा छन् र फरक छन्, अलग छन् । बाल्यकाल र अध्ययन नवराज लम्साल २०२६ साल साउन ८ गते बुधबार धादिङको ज्यामरुङमा जन्मिएका हुन् । गाउँकै तत्कालीन शंखादेवी निमाविबाट उनले प्रारम्भिक पढाइ शुरु गरे । घरमै पिताजीबाट रामायण महाभारतका श्लोकहरू सुन्दै हुर्केका लम्साललाई तिनै रचनाहरूले कवितातिर आकर्षित गर्यो । त्यतिखेरैदेखि उनले कविताकविताका हरफहरूमा आफूलाई खोज्न थालिसकेका थिए । प्रारम्भिक शिक्षा ...

बुटवल लेखक सरस्वती ज्ञवालीकाे पुस्तक क्षितिज, आमा र धरतीबारे शनिबार बुटवलमा विमर्श गरिएकाे छ । पाठक मञ्च, बुटवलकाे आयाेजनामा लेखक साहित्यकारहरूका विच विमर्श गरिएकाे हाे ।   विमर्श कार्यक्रममा लेखक ज्ञवालीले अपाङ्गता भएका सन्तान हुर्काउदाका ३७ बर्षकाे अनुभवहरू समेटेर पुस्तक लेखेकाे बताईन् । उनले बाैद्विक अपांगता भएकाे छाेरीकाे स्याहार गर्दा र छाेरीप्रति बाैद्विक भनिएका व्यक्तिहरूकाे छिछि र दुरदुरकाे व्यवहार समेत समेटेर एउटा आमाकाे व्यथा उतारेकाे बताईन । उनले सन्तान कै लागि जागिर छाडेकाे स्मरण गर्दै अपांगता भएका व्यक्तिहरूकाे सवालमा राज्य संवेदनशिल हुन नसकेकाे बताईन । अपांगता भएकाहरूलाई सेवा गर्ने हाे भने अमूर्त मन्दिरमा गएर पुजा गर्न नपर्ने उनले बताईन् ।   पुस्तक समीक्षा कार्यक्रममा अध्येता रामचन्द्र श्रेष्ठले पुस्तकले मातृवात्सलयकाे चिन्तन प्रणालीलाई उजागर गरेका...

शंकर पोखरेलमहासचिव,नेकपा एमाले १६ वर्षको उमेरमा, २०३७ सालमा पढाइका लागि घर छोडें। त्यसपछि सुरु भएको मेरो डेरावास २०६० सालसम्म निरन्तर रह्यो। राजनीतिक कारणले पढिरहेको विद्यालय पढ्न नसकेपछि दाजु देवी पोखरेलको मार्गदर्शनमा म वनारस पुगें, पढाइलाई निरन्तरता दिनका लागि। त्यो बेला वनारस नेपालीहरूको धार्मिक, शैक्षिक र राजनीतिक गतिविधिको केन्द्र जस्तै थियो। त्यहाँ मैले नेपाली समुदायसँग मिलेर पढाइ, राजनीति र समाजसेवामा आफैंलाई समर्पित गरेँ। इलाहावाद बोर्डबाट एसएलसी सरहको परीक्षा पास गरेपछि विज्ञान विषयमा अध्ययन सुरु गरें। पढाइकै क्रममा घर फर्किएको बेला अनेरास्ववियुले नेपालको इतिहास मै पहिलोपटक नेपाल बन्दको आयोजना गरेको थियो। त्यसमा सहभागी हुँदा घोराहीमा गिरफ्तार भएँ। पहिलोपटक प्रहरीको बलप्रयोग र यातनाको सामना गर्नुपर्‍यो — सो क्रममा मेरो बाँया हात भाँचियो। उपचारको अवसर समेत नपाई तुल्सीपुर का...

बुटवलविकासको बढ्दो स्वरूप संगै मानिसलाई इतिहास ,प्रकृति ,धार्मिक, सांस्कृतिक ,पुरातात्विक जस्ता विषयहरु अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छन्।मानिसले यी विविध पक्षहरूसँगै रमाउने वातावरणको अपेक्षा राखेको हुन्छ। जसका लागि प्राकृतिक सम्पदाहरू, धार्मिक सम्पदाहरू, ऐतिहासिक सम्पदाहरु, सांस्कृतिक सम्पदाहरु, पुरातात्विक सम्पदाहरु लाई आधुनिक प्रविधिसँगै श्रव्य, दृश्य अध्ययन , अवलोकन गरी मानिस रमाउन चाहन्छन्। जसका लागि आधुनिक प्रविधिमा यात्रा गरी प्रकृतिको मजा लिँदै धार्मिक, सांस्कृतिक, पुरातात्विक , प्राकृतिक पक्षहरूको अवलोकन गर्दै आनन्दित दिने गन्तव्य बनेको छ केवलकार। रूपन्देहीको बुटवल उपमहानगरपालिका वार्ड नं १ देउराली डाँडाबाट पाल्पा जिल्लाको तिनाउ गाउँपालिका वार्ड नम्बर २ नुवाकोट गढीसम्म पुग्ने २ कि.मि. दुरीको सिद्धार्थ केवलकार सुचारु भईरहेको छ। केवलकारमा सामुद्रिक सतहदेखि ८ सय मिटर उचाइमा रहेको...

सुशीला कार्कीको सरकार र जेन्जी आन्दोलनको व्यङ्ग्य कथा सुर्य ज्ञवाली, बुटवलदेश बनाउने सपना हरेक सरकारले देखाउँछ, नीति बनाउँछ, घोषणापत्र लेख्छ, भाषण गर्छ। तर आज जब हामी वरिपरि नजर घुमाउँछौं, “देश बन्दैछ” भन्ने वाक्य अब व्यङ्ग्य जस्तो लाग्न थालेको छ। सडकहरूमा पसलहरू अघिल्ला वर्षझैं व्यस्त छैनन्। होटल बन्द, भाटभटेनीका शाखाहरू बन्द, बत्ति नतिरेका उद्योगहरू बन्द,हाइड्रोपावर बाढीले ठप्प, उद्योग विद्युत्‌ अभावले ठप्प, अनि पर्यटन आधा घटेर अक्सिजनमा जस्तै टिकिरहेको छ।तर सुशीला कार्कीको सरकार भने भ्रष्टाचारविरुद्ध कठोर अभियानको नाममा “नयाँ युग सुरु भएको” बताउँदैछ। न्यायालयको सिंगारपटार बढेको होला, तर बजारको गती घटेको छ। जनताका आँखामा न्यायभन्दा बढी चिन्ता छ “काम कता पाउने?”देशमा कानुन बलियो हुन सक्छ, तर खाली पेटले कानुन पढ्दैन।यता अर्को छेउमा, जेन्जी आन्दोलनले नयाँ पुस्ताको आवाज उठाइरहेको ...

सुजन ज्ञवाली १३ देखि २८ बर्ष उमेरका तातो रगत भरिएका जेन्जी युवापुस्ताले आन्दोलन को घोषणा गरे।जुन एजेन्डा उठाएर सडकमा आउने उद्घोष गरे त्यो निकै नै महत्त्वपूर्ण र अर्थपूर्ण माग थिए।बिडम्बना त्यो आन्दोलन उनिहरुले सोचे जस्तो भएन र एउटा नरसंहार मा परिणत भयो।।उक्त आन्दोलनमा ज्यान आहुती दिने सम्पुर्णमा हार्दीक श्रद्धाञ्जली। त्यो आन्दोलन को जुन मर्म थियो र जुन उदेश्य थियो त्यसको बिपरित अर्को दिन एउटा विध्वंस देखा पर्यो।तर कतै पनि जेन्जी पुस्ताका युवाहरु त्यसमा देखिएनन।बरु त्यसमा बिघटित प्रतिनिधि सभाका सदस्य,र पाका उमेर समूह र साना बालबालिका को प्रयोग देखियो।जसको सहभागिताले देशलाइ खरानी बनाउने काम भयो।त्यो दुबै दिनको छानबिन निष्पक्ष हुन जरुरी छ र खरानिलाई उडाउने होइन त्यसमा माटो मिसाएर बीउ रोप्ने काम गरौ।खरानी उडाए केही बाकी रहदैन तर माटो मिसाए उत्पादन गर्न सकिन्छ।अब खुसी रोपौ।जनताका आ...

सुजन ज्ञवाली नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा आज एक विचित्र विरोधाभास देखिन्छ: देशको सबैभन्दा ठूलो जनसङ्ख्या युवाको हो, तर राजनीतिक निर्णयप्रक्रियामा तिनको उपस्थिति नगण्य छ। युवाहरू राजनीतिप्रति गहिरो बितृष्णा र निराशाको भावना बोकेका छन्। यो बितृष्णा र युवाको आवश्यकतालाई बुझ्नु आजको राजनीतिको सर्वाधिक जरुरी आवश्यकता हो।तर यहि युवाहरुको मुद्दालाइ पुराना राजनितिक दलका नेतृत्वले उठाएको भए यो अबस्था आउने पनि थिएन।अझै पनि यस्ता मुद्दालाइ पाका नेतृत्वले उठाए पनि कुनै फरक पर्दैन तर त्यो अबस्था अहिलेको परिदृष्यमा देखिएको छैन।आज राजनितिक दल प्रतिको बितृष्णा किन यति सम्म पुग्यो भन्ने दलका नेतृत्व ले बुझ्न चाहेको देखिदैन।तल्लो तह सम्म पुग्ने हो भने मात्र यो भयावह स्थिती देखिन्छ तर बिडम्बना निर्णायक तहमा बसेका र सार्बजनिक पद धारण गरेका यो तह सम्म पुग्न नै चाहेनन तर जो ग्रासरुट लेभल सम्म पुगेको छ उ...

हिन्दु धर्मअनुसार राजा हिमालयले आफ्नी छोरी पार्वतीको कन्यादान भगवान् विष्णुसँग गरिदिने वचन पार्वतीलाई मन नपरेपछि आफूले मन पराएको वर पाउन जङ्गल गएर शिवजीको तपस्या गर्न थालिन् । पार्वतीले घोर तपस्या गर्दा पनि फल नपाउँदा एक दिन उनले शिवलिङ्गको स्थापना गरी पानी पनि नपिई निराहार व्रत बसिन्।यसरी पार्वतीको कठोर ब्रतको कारण शिवजी प्रकट भई ‘चिताएको कुरा पुगोस्’ भनी आशीर्वाद दिएपछि शिव पार्वतीको विवाह हुन पुग्यो । त्यो दिन भाद्र शुक्ल तृतीयाको दिन थियो । सोही तिथिदेखि हिन्दु नारीहरूले यस दिनलाई उत्सवका रूपमा मनाउन थाले ।आधुनिक समाजमा तीजको महत्त्वलाई जुन रूपले व्याख्या गरिए पनि यो एक पौराणिक कालदेखि चलिआएको परम्परा मानिन्छ । हरित र आलिका मिलेर हरितालिका बनेको हो । जसमा हरिता भनेको हरण गरेर र आलिका भनेको सखीहरू भन्ने हुन्छ । अर्थात् सखीहरूबाट हरेर महादेवलाई पाउनको लागि पार्वतीले तपस्या गर्दा सफल...

सुर्य ज्ञवाली तपाईं भन्नुहुन्छ गाउँ आफै रित्तिएको हो। तर माफ गर्नुहोस्, यो सत्य हैन, सीधै गलत छ, गाउँ आफैंले रित्तिएको होइन, नीति, बेवास्ता र असमान विकासको बलियो परिणाम हो यो। गाउँमा मान्छे बसिरहुन् भनेर तपाईंहरुले के गर्नुभयो? बाँझो जग्गा सुरक्षा गर्न सक्ने कानुन ल्याउनुभयो ? वन्यजन्तुको आतङ्कबाट किसान जोगाउने ग्यारेन्टी गर्नुभयो ? उखु, आलु, दुध बेच्न नपाउने किसानलाई बजार सुनिश्चित गर्नुभयो ? गाउँमै रोजगारी र उद्योग खोल्न चाहने युवालाई सहुलियत दिनुभयो ? तपाईं आफैं भन्नुहुन्छ, “गाउँमा बाटो, पानी, बिजुली पुगेको छ।”ठीक हो, ढोका खोल्न ढोका त बन्यो, तर त्यो ढोका हुँदै देश बाहिर पलायन भयो, गाउँ छाडेर शहरतिर भासियो।तपाईं फेरि भन्नुहुन्छ, “गाउँको ढुङ्गा माटोको घरमा बसेको मान्छेले शहरको पक्की घर देखेर आफूलाई हीडन ठान्यो।”कसले गरायो यस्तो तुलना?तपाईंको विकासको परिभाषा नै यस्तो बनाइयो, जहाँ...