बुटवल
नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड तिहारअन्तर्गत आज आइतबार कुकुरतिहार र लक्ष्मीपूजा एकै दिन मनाइँदै छ। आज बिहान कुकुरको पूजा गरी मीठो खानेकुरा खुवाइँदै छ भने साँझ धन, ऐश्वर्य र समृद्धिकी देवी लक्ष्मीको पूजाआराधना गरी घरघरमा दीपावली गरिँदै छ।
यस वर्ष तिथिको घटबढका कारण कात्तिक २२ गते नरकचतुर्दशी, कुकुरतिहार र लक्ष्मीपूजा एकै दिन परेको हो। नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार बिहान चतुर्दशी र त्यसपछि औँसी तिथि पर्ने भएकाले दुवै पर्व आजै मनाउन लागिएको हो।
बिहान कुकुरको पूजा, साँझ लक्ष्मीको आराधना
तिहारको दोस्रो दिन कुकुरलाई माला लगाई, टीका लगाएर मनपर्ने खानेकुरा खुवाउने परम्परा छ। हिन्दू धर्मशास्त्रमा कुकुरलाई यमराजको दूतका रूपमा लिइन्छ। घरको सुरक्षा गर्ने र मानिसप्रति बफादार रहने प्राणीका रूपमा पनि कुकुरको विशेष महत्त्व छ।
आज घरपालुवा मात्र नभई सडकमा रहेका कुकुरलाई समेत पूजा गरी खानेकुरा खुवाउने चलन छ। कुकुरको सम्मान र संरक्षणको सन्देश दिने पर्वका रूपमा पनि कुकुरतिहारलाई लिइन्छ।
साँझ भने धनधान्य, ऐश्वर्य र समृद्धिकी देवी लक्ष्मीको पूजा गरिन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार सफा र उज्यालो घरमा लक्ष्मीको बास हुने भएकाले बिहानैदेखि घरआँगन, कोठा, झ्यालढोका र मूलढोका सरसफाइ गरी सजाउने गरिन्छ।
घरघरमा दीपावली, लक्ष्मीको पाइला बनाउने परम्परा
लक्ष्मीपूजाको साँझ घरको आँगनदेखि मूलढोकासम्म र पूजा कोठासम्म चामलको पीठो तथा अबिरले लक्ष्मीको पाइला बनाउने परम्परा छ। यसरी बनाइएका पाइलाले लक्ष्मीलाई घरभित्र स्वागत गर्ने धार्मिक विश्वास छ।
घरका झ्याल, ढोका, आँगन, कौसी र भर्याङलगायत स्थानमा दियो तथा बत्ती बालेर झिलिमिली बनाइन्छ।
पूजा कोठामा गणेश र लक्ष्मीको प्रतिमा वा तस्बिर स्थापना गरी दियो, कलश, फूलमाला, धूप, फलफूल, धान, चामल, गरगहना, पैसा र सेलरोटीलगायत सामग्री चढाएर विधिपूर्वक पूजा गरिन्छ।
लक्ष्मीपूजापछि घरका छोरीचेली तथा कन्याहरूलाई लक्ष्मीको प्रतीक मानेर सम्मान गर्ने र दक्षिणा दिने चलन पनि छ।
कात्तिक कृष्ण औँसीको रातलाई सुखरात्रिसमेत भनिन्छ। यस रात लक्ष्मीको आराधना गरी घरपरिवारमा सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गरिन्छ।
आजदेखि घरघरमा भैलोको रौनक
लक्ष्मीपूजाको साँझदेखि विभिन्न ठाउँमा भैलो खेल्ने परम्परा छ। विशेषगरी युवती तथा बालबालिकाका समूह घरघरमा पुगेर भैलो गाउँदै नाचगान गर्छन्।
पौराणिक मान्यताअनुसार बलिराजाको प्रसंगसँग भैलो खेल्ने परम्परा जोडिएको छ। घरघरमा सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्दै भैलो गाइन्छ।
भैलो खेल्न आउने समूहलाई घरधनीले आफ्नो क्षमताअनुसार पैसा, फलफूल, सेलरोटी, धान, चामललगायत सामग्री दिने प्रचलन छ।
तिहारको अवसरमा काठमाडौं उपत्यकासहित देशका विभिन्न सहर र गाउँघरमा झिलिमिली बत्ती, फूलमाला तथा रङ्गोलीले घर र पसल सजाउने क्रम बढेको छ।
पाँच दिनसम्म मनाइन्छ तिहार
कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीदेखि कार्तिक शुक्ल द्वितीयासम्म मनाइने तिहारलाई यमपञ्चक पनि भनिन्छ। यस पर्वमा काग, कुकुर, गाई, गोरु र दाजुभाइको पूजा गर्ने परम्परा छ।
यस वर्ष कात्तिक २१ गते कागतिहार मनाइएको थियो भने आज कात्तिक २२ गते कुकुरतिहार र लक्ष्मीपूजा मनाइँदै छ।
त्यस्तै, कात्तिक २३ गते गाईतिहार, २४ गते गोवर्धन पूजा, गोरुपूजा, म्हपूजा तथा नेपाल संवत् ११४७ को सुरुवात र कात्तिक २५ गते भाइटीका मनाइनेछ।
तिहारलाई उज्यालो, फूल, रङ र आपसी सद्भावको पर्वका रूपमा लिइन्छ। परिवार र आफन्तबीच भेटघाट, शुभकामना आदानप्रदान तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम गरी यो पर्व मनाउने गरिन्छ।
