नेपालको अर्थतन्त्र र विकासका संवाहक: विष्णु पौडेल

बुटवल
नेपालको राजनीतिक र विकासको क्षितिजमा विष्णु प्रसाद पौडेल एउटा यस्तो नाम हो, जसलाई ‘विकासप्रेमी’ र ‘संकटको सारथी’ नेताका रूपमा चिनिन्छ। विशेषगरी अर्थमन्त्रीका रूपमा उनले निर्वाह गरेको भूमिका र गृहजिल्ला रूपन्देही लगायत देशभरि सुरु गरेका ठूला पूर्वाधारका आयोजनाहरूले उनलाई एक सफल र नतिजामुखी नेताका रूपमा स्थापित गरेका छन्।

विष्णु पौडेल नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले) का उपाध्यक्ष मात्र नभई नेपाली राजनीतिको एक शालीन र प्रभावकारी व्यक्तित्व हुन्। उनको राजनीतिक यात्रा जति संघर्षपूर्ण छ, उनको विकासप्रतिको दृष्टिकोण उति नै स्पष्ट र दीर्घकालीन छ। पटक–पटक अर्थ मन्त्रालयको जिम्मेवारी सम्हालेका पौडेलले नेपालको संकटग्रस्त अर्थतन्त्रलाई सही दिशामा ल्याउन र ठूला आयोजनाहरूको जग बसाल्न निर्णायक भूमिका खेलेका छन्।

संकटको समयमा अर्थतन्त्रको सफल नेतृत्व

विष्णु पौडेलले जति पटक अर्थ मन्त्रालयको जिम्मेवारी सम्हाले, त्यति नै बेला देशले गम्भीर आर्थिक संकट भोगिरहेको थियो। तर, उनले आफ्नो कुशलताले ती संकटलाई अवसरमा बदल्ने प्रयास गरे:

विनाशकारी भूकम्पपछिको पुनर्निर्माण: २०७२ सालको भूकम्प र भारतको नाकाबन्दीका कारण थलिएको अर्थतन्त्रलाई उकास्न उनले ल्याएको बजेटले निजी क्षेत्रको आत्मविश्वास बढाएको थियो। भूकम्पपछिको पुनर्निर्माणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग जुटाउन र ‘पुनर्निर्माण कोष’लाई प्रभावकारी बनाउन उनले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले।
कोभिड–१९ पछिको पुनरुत्थान:

कोरोना महामारीले विश्व अर्थतन्त्र थलिएको बेला पौडेलले ल्याएको राहत प्याकेज, ब्याज छुट, र पुनर्कर्जाका कार्यक्रमहरूले नेपालका साना तथा ठूला उद्योगीहरूलाई ठूलो राहत दियो।

वित्तीय अनुशासन: उनलाई सधैं ‘सन्तुलित बजेट’ ल्याउने र फजुल खर्च कटौती गर्ने नेताका रूपमा हेरिन्छ। उनले राजस्वको लक्ष्य र पुँजीगत खर्चबीच सन्तुलन मिलाउने प्रयासमा सधैं जोड दिने गरेका छन्।

पूर्वाधार विकासमा क्रान्तिकारी फड्को

विष्णु पौडेलको नाम लिनेबित्तिकै भौतिक पूर्वाधारको विकास स्वतः मानसपटलमा आउँछ। उनले रुपन्देहीलाई ‘विकासको मोडल’ बनाएर त्यसलाई देशभर विस्तार गर्ने सोच राख्दै आएका छन्।

क) गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल

भैरहवामा निर्माण सम्पन्न भएको गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल उनकै सपना र निरन्तर फलोअपको प्रतिफल हो। काठमाडौं बाहिरको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको रूपमा यसले लुम्बिनी क्षेत्रको मात्र नभई देशकै पर्यटन र अर्थतन्त्रमा ढोका खोलेको छ।

ख) बुटवल–बेलहिया व्यापारिक मार्ग र अन्य सडकहरू

बुटवलको ६ लेन सडक र बुटवल–नारायणगढ सडक विस्तारमा उनको भूमिका अग्रणी छ। देशभरिका रणनीतिक सडकहरू र सुरुङमार्गको अवधारणालाई बजेटमार्फत सम्बोधन गर्ने काम उनले गरेका छन्।

ग) बुटवल अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र र प्रदर्शनी स्थल

बुटवलमा निर्माण भएको दक्षिण एसियाली स्तरको अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र (ICC) र राष्ट्रिय स्तरको प्रदर्शनी केन्द्र उनकै पहलका उपज हुन्। यसले ‘बिजनेस टुरिजम’ र आर्थिक गतिविधिलाई नयाँ उचाइ दिएको छ।
सामाजिक सुरक्षा र जनमुखी कार्यक्रम

पौडेलले अर्थमन्त्री हुँदा सामाजिक सुरक्षा भत्तामा गरेको वृद्धिले उनलाई वृद्धवृद्धा र निम्न वर्गका जनतामाझ लोकप्रिय बनाएको छ। “आफ्नो गाउँ आफैं बनाऔं” देखि वृद्धभत्ताको वृद्धिसम्म एमालेले लिएका नीतिहरूलाई कार्यान्वयन गर्न उनले बजेटमार्फत सधैं प्राथमिकता दिए।

स्वास्थ्य बीमा: स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमलाई देशभर विस्तार गर्न र त्यसका लागि पर्याप्त बजेट विनियोजन गर्न उनले विशेष ध्यान दिएका छन्।

युवा स्वरोजगार: विना धितो ऋण र सहुलियतपूर्ण कर्जामार्फत युवाहरूलाई स्वदेशमै स्वरोजगार बनाउने कार्यक्रमहरू उनकै कार्यकालमा बढी प्रभावकारी रूपमा अघि बढे।

लुम्बिनी गुरुयोजना र पर्यटनको विकास

भगवान बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनीको विकास पौडेलको प्राथमिकताको केन्द्रमा रहँदै आएको छ। लुम्बिनी गुरुयोजनालाई सम्पन्न गर्न अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँगको समन्वय र बजेटको व्यवस्थापनमा उनले व्यक्तिगत रूपमै ठूलो चासो लिने गरेका छन्। लुम्बिनीलाई विश्वकै आध्यात्मिक केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने उनको स्पष्ट खाका छ।

राष्ट्रिय गौरवका आयोजनामा सक्रियता

पौडेलले “राष्ट्रिय गौरवका आयोजना” हरूलाई समयमै सम्पन्न गर्न मन्त्रालयगत समन्वय र ‘साइट’ निरीक्षणलाई तीव्रता दिने गरेका छन्। माथिल्लो तामाकोशी, भेरी–बबई डाइभर्सन, र मध्यपहाडी लोकमार्ग जस्ता आयोजनाहरूमा आउने कानुनी र वित्तीय गाँठो फुकाउन उनको भूमिका सधैं प्रशंसनीय रह्यो।

पुँजी बजार (शेयर बजार) को सुधार

नेपालको शेयर बजारका लगानीकर्ताहरूका लागि विष्णु पौडेल एक ‘आशाका किरण’ मानिन्छन्। उनले नीतिगत सुधारमार्फत शेयर बजारलाई पारदर्शी र प्रविधिमैत्री बनाउन धेरै प्रयास गरे। उनले ल्याएका कतिपय नीतिहरूले पुँजी बजारको दायरा फराकिलो बनाउन र आम सर्वसाधारणको पहुँच पुर्याउन मद्दत गरेको छ।

विष्णु पौडेल केवल एक नेता मात्र नभई एक विकासका ‘इन्जिनियर’ पनि हुन्। उनीसँग सपना मात्र छैन, ती सपनालाई धरातलमा उतार्ने कार्यक्षमता र धैर्यता पनि छ। उनी ‘कम बोल्ने र धेरै काम गर्ने’ स्वभावका कारण विपक्षी दलहरूमाझ पनि सम्मानित छन्।

नेपाललाई अल्पविकसित मुलुकबाट विकासशील र विकसित मुलुकको श्रेणीमा पुर्याउन विष्णु पौडेल जस्ता विकासप्रेमी र अर्थतन्त्र बुझेका नेताको आवश्यकता सधैं रहन्छ। उनको नेतृत्वमा भएका सुधारका प्रयासहरूले नेपालको समृद्धिको यात्रामा बलियो आधारशिला निर्माण गरेका छन्।