काठमाडौँ
विजयादशमीका दिन टीका थाप्न नभ्याएका आफन्त तथा चेलीबेटीहरूका लागि आज पनि दसैँको टीका लगाउने क्रम जारी छ ।
आश्विन शुक्ल एकादशी अर्थात् पापाङ्कुशा एकादशीका दिनदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद थाप्ने परम्परा नेपाली समाजका कतिपय ठाउँमा रहिआएको छ ।
दसैँको मुख्य दिन घर पुग्न नसकेका छोरीचेली, आफन्त तथा टाढा रहेका परिवारका सदस्यहरू यस अवधिमा टीका थाप्न आउने गर्छन् । त्यसैले विजयादशमीपछि पनि घरघरमा टीका लगाउने र आफन्तसँग भेटघाट गर्ने क्रम जारी रहन्छ।
पापाङ्कुशा एकादशीको धार्मिक महत्त्व
हिन्दु पात्रोअनुसार आश्विन शुक्ल पक्षको एघारौँ तिथिलाई पापाङ्कुशा एकादशी भनिन्छ । वैष्णव परम्परामा यस एकादशीलाई विशेष महत्त्वका साथ लिइन्छ । यस दिन भगवान् विष्णुको पद्मनाभ स्वरूपको पूजा–आराधना गर्ने धार्मिक मान्यता छ ।
धार्मिक ग्रन्थमा उल्लेख भएअनुसार यस एकादशीको व्रत र भगवान् विष्णुको उपासनाले पापबाट मुक्ति प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ । यस दिन व्रत बस्ने, फलाहार गर्ने, पूजा–पाठ गर्ने तथा एकादशी महात्म्यको कथा श्रवण गर्ने चलन छ ।
व्रतको सुरुवात बिहान स्नान गरी चोखो वस्त्र धारण गरेर गरिन्छ । पूजापाठ तथा मन्दिर दर्शनपछि एकादशीको महिमा सुन्ने र अन्न तथा गेडागुडी नखाई फलफूल वा फलाहार ग्रहण गर्ने धार्मिक परम्परा रहेको छ ।
दान र सेवाको महत्त्व
पापाङ्कुशा एकादशीमा सुन, तिल, जौ, अन्न, भूमि, छाता तथा जुत्ता दान गर्दा पुण्य प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ । आफ्नो क्षमताअनुसार गरिब, दुःखी तथा असहायलाई सहयोग गर्नु पनि धर्मको महत्त्वपूर्ण पक्ष मानिन्छ ।
भागवत पुराणलगायत धार्मिक ग्रन्थमा भगवान् विष्णुका भक्त अर्थात् वैष्णवहरूका लागि एकादशी व्रतको विशेष महत्त्व उल्लेख गरिएको छ । यस दिन विष्णु सहस्रनामको पाठ, भगवान् राम र कृष्णको स्तुति तथा भजन–कीर्तन गर्ने चलन पनि छ ।
पापाङ्कुशा एकादशीलाई विष्णुभक्त वैष्णवका साथै शिवभक्तहरूले पनि महत्त्वपूर्ण दिनका रूपमा लिने धार्मिक मान्यता छ । यस दिन पूजा, व्रत, दान र परोपकारका काम गर्नाले पुण्य प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ ।
यसरी पापाङ्कुशा एकादशी धार्मिक आस्था र उपासनासँगै दसैँको पारिवारिक भेटघाटको परम्परासँग पनि जोडिएको छ । विजयादशमीमा टीका थाप्न छुटेका आफन्तहरूका लागि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म टीका र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने अवसर रहन्छ ।
